BEBEKLERDE KANSIZLIK
Kansızlık her yaşta görülebilen bir
sorun. Ancak özellikle bebeklik ve çocukluk çağında daha sık rastlanıyor. Bunun
temel sebebi bebeğin anne sütü almaması ve demirden eksik gıdalarla beslenmesi.
Demir eksikliğine bağlı kansızlık basit bir sorun değil. Sadece fiziksel
rahatsızlıklara neden olmakla kalmayıp bebeklerde zeka düzeyini de etkiliyor.
Anne ve babaların kansızlık konusunda dikkatli olması belirtilerini ve
etkilerini iyi bilmesi gerekiyor. Acıbadem ve “Kriton Curi Parki Gönüllüleri”
işbirliğiyle gerçekleştirilen “Çocuklarda Anemi” söyleşisinde konuşan Acıbadem
Hastanesi Kozyatağı Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Cengiz
Canpolat anemiyi şöyle tarif ediyor: “Anemi hemoglobin konsantrasyonunun veya
kırmızı kan hücrelerinin (alyuvarların) sayısının beraber veya ayrı olarak o
yaşa uygun normal değerlerin altına düşmesi sonucu oluşan bir klinik tablodur.
Bu azalma sonucu kanın oksijen taşıma kapasitesi ve dokulara giden oksijen
miktarı azalır. Kansızlık çocuklarda kendini çok değişik biçimde gösterir. Bu
klinik tablo hiçbir bulgu olmamasından çok, hasta bir çocuğa kadar geniş bir
yelpaze içerir.”
Çocuklarda aneminin nedenleri
Prof. Dr. Canpolat çocuklarda aneminin oluşmasında diyetin çok büyük bir önemi
olduğuna dikkati çekerek şöyle diyor: “Diyetin en önemli olduğu yaş grupları 6
ay ile 2 yaş arası, ve bir de adolesan dönemdir. Büyümenin çok hızlı olduğu bu
iki dönemde demirden fakir yiyeceklerle beslenilmesi sonucunda demir eksikliği
anemisi meydana gelebilir. Adolesan, kızlarda adet kanamalarının düzensiz ve
fazla olması da demir eksikliğine katkıda bulunan bir faktördür. Kan yapımında
önemli rol oynayan diğer iki besinsel faktör B12 vitamini ve folik asittir.
Ancak bu iki besinin eksikliğine bağlı anemiler çocuklarda demir eksikliğine
bağlı anemi kadar sık görülmezler.” Sadece diyet değil bazı ilaçların kullanımı
da çocuklarda anemiye neden oluyor. İlaçlar ya alyuvarların yıkımına katkıda
bulunarak veya kemik iliğine doğrudan toksik etki göstererek alyuvar yapımını
baskılamak suretiyle anemi meydana getiriyor.
Çocuklarda kronik hastalıkların ve sık geçirilen enfeksiyonların anemiye neden
olduğu bilinen bir gerçek Prof. Dr. Canpolat sebebini şöyle açıklıyor: “Kronik
hastalıklarda alyuvarların yaşam süresi kısalmıştır ve kemik iliği ise yetersiz
çalışmaktadır. Ayrıca demir kullanılmasındaki bozukluk ve böbrek hastalıklarında
kanda toksik maddelerin birikmesi de alyuvar yapımını baskılayan faktörlerdir.”
Kansızlık nasıl anlaşılır?
Süt çocuklarında huzursuzluk, davranış değişiklikleri, iştahsızlık, uykusuzluk
veya normalin üzerinde uyuma gibi belirtiler görülürken daha büyük çocuklarda ve
adolesanlarda yorgunluk, halsizlik, baş dönmesi, baş ağrısı, çabuk yorulma ve
nefes darlığı gibi yakınmalar ile ortaya çıkıyor. Prof. Dr. Canpolat bu noktada
bir uyarıda bulunarak şunları söylüyor: “Anemiyle birlikte lenf bezelerinin ve
karaciğer ve dalağın da büyük olması durumunda çocuk hemolitik anemiler ve
lösemi açısından mutlaka değerlendirilmelidir.”
Demir eksikliği anemisine dikkat!
Çocuklarda en sık görülen anemi, demir eksikliği anemisi. Anne sütü ile beslenen
bebeklerde ilk 6 ay demir eksikliği görülmüyor. Anne sütündeki demir çok kolay
emilebildiği için büyüyen süt çocuğuna miktar olarak yeterli geliyor. Ancak altı
aydan sonra ek gıdalar ile yetersiz demir alan bebek demir eksikliği tehlikesi
ile karşı karşıya kalıyor. Demir en çok kırmızı ette, yumurta sarısında, yeşil
sebzelerde ve hububatta bulunuyor. Demir eksikliğinin gelişmemesi için etten ve
sebzelerden gelen demirin dengeli alınması gerekiyor. Demir eksikliği anemisinin
engellenmesi için diyete önem verilmeli, demirden zengin ek gıdaların zamanında
ve uygun şekilde başlanmalı. Prof. Dr. Canpolat, “Prematüre bebeklere erken
koruyucu demir preparatları başlanması gerektiğini hatırlatarak şöyle devam
ediyor: “Anneden bebeğe demir transferi hamileliğin sonlarında yoğunluk
kazandığı için bu bebekler demir depoları tam dolmadan doğarlar ve çoğu zaman
yoğun bakımda kaldıklarından tetkikler için bebeklerden fazla kan alınmak
zorunda kalınır.”
Tanı ve Tetkikler
Demir eksikliği gelişen bebekler huzursuz, iştahsız oluyor ve uyku bozuklukları
yaşıyor. Büyümesi ve gelişmesi duraklama gösteriyor. Hemoglobini çok düşerse
cilt rengi de soluyor. Bunu anlamak zor değil. Bu solukluk en çok göz
kapaklarının içine, ağız mukozasına, avuç içlerine ve tırnak yataklarına
bakıldığında anlaşılıyor. Demir eksikliğine erken tanı konup tedavi edilmesi
durumunda bu bozuklukların büyük bir kısmı düzelme şansına sahip. Prof. Dr.
Canpolat tanı ve tetkikler konusunda şunları söylüyor: “Demir eksikliği anemisi
saptanan çocukta dışkı ve idrar ile kan kaybı olup olmadığı araştırılmalıdır.
Dışkı ile kan kaybı meydana getiren en önemli durumlar arasında peptik ülserler
ve inek sütü alerjisi sayılabilir. Ayrıca bağırsakta bulunan polipler ve anüste
mukoza çatlakları da kan kaybına neden olabilirler. Gaitada gizli kan testi
birkaç kez tekrarlanmalıdır, zira kanama aralıklı olarak meydana geliyor
olabilir.”
Tedavisi
Tedavi ise çoğunlukla ağızdan verilen demir preparatları ile yapılıyor ve 3 ay
kadar sürüyor. Tedavide ilk 2 ay hemoglobinin yükseltilmesi, 3 ay ise demir
depolarının doldurulması amaçlanıyor.
Kaynak: Prof. Dr. Cengiz Canpolat