ŞARBON

 

Şarbon sporlu bir bakteri olan Bacillus anthracis’in neden olduğu akut infeksiyöz bir hastalıktır. Sıklıkla vahşi ve evcil alt omurgalılarda (sığır, koyun, keçi, deve, antiloplar ve diğer otçul hayvanlar) görülmekle beraber insanlarda da infekte hayvanlar veya infekte hayvan dokuları ile temas sonrasında gelişebilir.

Ne Sıklıkta Görülmektedir ve Kimlere Bulaşır?
En sık olarak tarımsal bölgelerdeki hayvanlarda gözlenir. Bu bölgeler Güney ve Orta Amerika, Güney ve Doğu Avrupa, Asya, Afrika, Karayipler ve Orta Doğu’dur. Antraksın insanda görülmesi genellikle infekte hayvan veya infekte hayvan ürünleri ile mesleki temas sonucudur. Antraksın daha yaygın olduğu başka ülkelerden gelen ölü hayvan veya hayvan ürünleri ile temas eden işçiler B. anthracis (endüstriyel antraks) ile infekte olabilirler.

Nasıl Bulaşır?
Antraks infeksiyonu üç biçimde oluşabilir: kutanöz (deri), inhalasyon (solunum yolu) ve gastrointestinal (mide-barsak). B.anthracis sporları toprakta uzun yıllar varlıklarını sürdürebilirler ve insanlar infekte hayvanların ürünleri ile temas ederek veya kontamine hayvan ürünlerinden köken alan antraks sporlarını solunum yolu ile alarak infekte olabilirler. Antraks az pişirilmiş infekte hayvan etinin yenilmesi ile de bulaşabilir.

Belirtileri Nelerdir?
4.gün

6.gün

10.gün

Hastalığın belirtileri bulaş yolunun nasıl geliştiğine bağlı olarak değişiklik gösterir ancak belirtiler genellikle 7 gün içinde ortaya çıkar. Kutanöz: Antraks infeksiyolarının çoğunluğu (yaklaşık %95’i) infekte hayvanın kontamine yünü, derisi veya kılı (özellikle keçi kılı) ile uğraşırken bakterinin ciltteki bir kesi veya sıyrıktan girmesi ile oluşmaktadır. Cilt infeksiyonu bir böcek ısırığına benzer biçimde kabarık, kaşıntılı bir şişlik olarak başlar ancak 1-2 gün içinde bir veziküle dönüşür ve daha sonra da ağrısız, genelde 1-3 cm boyutlarında, ortasında karakteristik siyah nekrotik (ölü doku) bir bölgenin bulunduğu bir ülsere dönüşür. Bölgesel lenf nodları şişebilir. Tedavi edilmeyen kutanöz antraks olgularının yaklaşık %20’si ölümle sonuçlanır. Uygun antimikrobiyal tedavi ile ölüm çok nadir bir durumdur. İnhalasyon: Başlangıç belirtileri soğuk algınlığına benzer. Birkaç gün sonra belirtiler ağır solunum sıkıntısına dönüşür ve şok gelişir. İnhalasyon antraksı genellikle öldürücüdür. İntestinal: Antraksın intestinal formu kontamine et tüketimi ile gelişebilir ve barsakların akut bir enflamasyonu ile karakterizedir. Başlangıç belirtileri olan bulantı, iştahsızlık, kusma ve ateşi karın ağrısı, kanlı kusma ve ağır ishal izler. İntestinal antraks olguların %25 ile %60’ında ölümle sonuçlanır.

1.gün

6.gün

30.gün

Kişiden Kişiye Bulaşır mı?
Antraksın kişiden kişiye direkt bulaşı çok sıradışı bir durumdur. İnhalasyon antraksı olan hastaların ziyareti veya tedavisinde bulaş sözkonusu değildir.
İnfeksiyonun Önlenmesinin Bir Yolu Var mı?
Antraksın sık görüldüğü ve hayvan sürülerinin aşılanma düzeyinin düşük olduğu ülkelerde çiftlik ve hayvan ürünleri ile temas edilmemeli ve uygun olarak kesim veya pişirme işlemi yapılmamış etin tüketimi önlenmelidir. Bunun yanısıra insanlara yönelik bir antraks aşısı lisans almıştır. Aşının antraksa karşı koruyucu etkinliğinin %93 olduğu rapor edilmiştir.

Aşısı Var mıdır?
Antraks aşısı BioPort şirketi (Lansing, Michigan) tarafından üretilmekte ve dağıtımı yapılmaktadır. Aşı hücreden arındırılmış bir filtrat (süzüntü) aşıdır, yani üründe gerek canlı gerekse ölü bakteri bulunmamaktadır. Nihai ürün adjuvan olarak en fazla 2.4 mg aluminyum hidroksit içerir. Hayvanlarda kullanıma yönelik hazırlanmış antraks aşısı insanlarda kullanılmamalıdır.

Kimler Aşılanmalıdır?
Aşılama Uygulamaları Danışma Komitesi aşağıdaki gruplar için aşılama önermektedir:
Laboratuvarda doğrudan mikroorganizmanın kendisi ile çalışanlar, İthal hayvan derisi veya tüyleri ile veya standartların antraks sporlarına maruziyeti önlemek için yetersiz olduğu yerlede çalışan kişiler Yüksek sıklığın gözlendiği bölgelerde potansiyel infekte hayvan ürünleri ile uğraşan kişiler, Organizmaya maruz kalma riski yüksek olan bölgelerde görevlendirilecek askeri personel (biyolojik silah olarak kullanılması durumunda olduğu gibi)

Aşılama Protokolü Nedir?
Aşılama 2’şer hafta ara ile 3 dozun cilt altına yapılması bunun ardından 6., 12. ve 18. aylarda ek cilt altı injeksiyonlarından oluşmaktadır. Daha sonra ise yıllık rapel dozlar önerilmektedir.

Aşının Yan Etkileri Var mıdır?
Hafif lokal reaksiyonlar aşılanan kişilerin %30’unda injeksiyon bölgesinde hafif hassasiyet ve kızarıklık biçiminde gözlenir. Ciddi lokal reaksiyonlar nadirdir ve lokal belirtilerin yanısıra önkolun yaygın şişliği biçiminde kendini gösterir. Sistemik reaksiyonlar aşılananların %0.2’sinden daha azında oluşur.

Tanı Nasıl Konur?
Antraks tanısı B. anthracis’in kan, cilt lezyonları veya solunum sekresyonlarından izole edilmesi veya şüpheli durumlara maruz kalan kişilerin kanında spesifik antikorların ölçülmesi ile konur.

Tedavi Nasıl Yapılır?
Doktorlar etkili antibiyotikleri yazabilirler. Etkili olabilmesi için tedavinin erken başlanması gerekmektedir. Eğer tedavi edilmez ise hastalık öldürücü olabilir.