TOKSOPLAZMA

 

Toksoplazma gondi dünyanın en yaygın parazitlerinden biridir. Sadece Birleşik Devletlerde, parazitin sebep olduğu enfeksiyon olan toksoplazmozisli 60 milyondan fazla insan olduğu bildirilmiştir.

Bu insanların vücutları T.gondi’i kontrol altında tuttuklarından, yeni etkilenenlerin çoğu asla belirti ve semptomlar geliştirmezler.Fakat, hastalıklı annelerden doğan bebekler ve bağışıklık sistemleri tehlike altında olan insanlarda (özellikle HIV / AIDS taşıyıcısı olanlar) toksoplazmozis oldukça ciddi boyuttadır.

Genel olarak sağlıklıysanız, büyük ihtimalle toksoplazmozis için herhangi bir tedaviye ihtiyacınız olmayacaktır. Hamile veya bağışıklık sisteminiz zayıflamış ise, belirli ilaçlar hastalığın şiddetini azaltmakta yardımcı olabilir. En iyi yol korunmaktır. Birkaç önlem sizi hastalıktan koruyabilir.

Nedenleri
T.gondi daha çok hayvanları ve kuşları etkileyebilen tek- hücreli bir parazit organizmasıdır. Yalnızca kedilerde cinsel yoldan tekrar üretildiklerinden, vahşi ve evcil kedi familyası bu parazitin esas ev sahipleridir. Çiğ, pişmemiş etle beslendiklerinde veya hastalıklı toprakta yemek yediklerinde, kediler de hastalığa bulaşabilirler. İlk yenildiğinde, T.gondi kedilerin ince bağırsak duvarına yerleşir. Genellikle iki veya üç haftalık bir sürede kedilerin idrarından ayrılan ookist denilen ilk-evre hücrelerini oluşturur. Küçük bir dışkı milyonlarca ookist içerebilir. Sağlıklı kedilerin çoğu, bu başlangıç akut evreden sonra ookist dökmezler.

Birkaç gün içinde, ookistler sert koşullar altında bile bir yıla kadar dışkı içinde yaşayabilen olgun, yüksek derecede bulaştırıcı hücrelere dönüşebilir. Başka bir hayvan tarafından yenildiğinde, bu hücreler çoğunlukla beyinde veya kaslarda yerleşen aktif olmayan yumurtalar (kist) oluşturarak ev sahibinde hızlıca çoğalırlar. Yeni yerleştiği hayvanda semptomlar gözükmemesine ve ookist geliştirmemesine rağmen, onu yiyen herhangi bir yırtıcı hayvana paraziti geçirebilir.

Birçok açıdan, özellikleri insanlardaki gibidir. T.gondi parazitine sahipseniz, bu parazit neredeyse bütün organlarınızı etkileyen yumurtalarını bırakır. Ancak genellikle beyin, iskelet ve kalp kaslarınızı etkiler. Genel olarak sağlıklı iseniz, bağışıklık sisteminiz parazitle mücadele eder ve yaşamınız boyunca vücudunuzda aktifleşmeden kalır. Sağlanan bağışıklık sayesinde tekrar parazitten etkilenmeyebilirsiniz. Ancak direnciniz bir hastalık ya da ağır ilaç tedavisi yüzünden zayıflamış ise enfeksiyon ciddi olumsuz etkilere yol açarak tekrarlanabilir.

Parazitten etkilenmiş bir çocuk veya yetişkinden toksoplazmozis kapmamış olsanız bile, eğer aşağıdakiler ile temas halinde bulundaysanız etkilenmiş olabilirsiniz:

Parazit taşıyan kedi dışkısı. Bahçe işleri, bir çöp kutusunu temizlediğiniz veya kedi dışkısı bulaşmış herhangi bir şeye dokunduğunuzda, kaza eseri paraziti kapmış olabilirsiniz. Avlanan veya çiğ et ile beslenen kediler T.gondi’nin yerleşmesi için müsaitlerdir. Fakat hastalığın yüksek riskini taşımanıza rağmen kedinizden ayrılmak zorunda değilsiniz. Birkaç basit tedbir hastalıktan sizi koruyabilir.

Pişmemiş ve parazit taşıyan et. Özellikle geyik, kuzu ve domuz eti, T.gondi parazitine müsait etlerdir( dünyanın birçok bölgesinde tüketilen tüm domuz etinden dörtte biri toksoplazmozis yumurtaları içerir). Nadir olarak, pastörize olmayan keçi sütü yumurtalarını taşıyabilir.

Parazit bulaşmış bıçaklar, kesim tahtaları veya diğer mutfak aletleri. Çiğ et kesmede kullanılan mutfak aletleri, sıcak ve bol sabunlu su ile dikkatlice temizlenmediğinde parazitlere açıktır.

Kirli, yıkanmamış meyve ve sebzeler. Meyve ve sebze yüzeyleri parazit izlerini taşıyabilir. Güvende olmak için, tüm ürünleri özellikle de çiğ yediğiniz her şeyi iyice yıkayın.

Kirli su. Kirli su Birleşik Devletlerde yaygın olmamasına rağmen, dünyanın birçok yerinde içme suyuna T.gondi paraziti bulaşmıştır. Birçok etkin tedavi yöntemi bile, belediyeye ait su kaynaklarından paraziti tam olarak yok edemez.

Enfeksiyonlu organ nakli ya da kan nakli. Nadir durumlarda, organ nakli ya da kan nakli yoluyla toksoplazmozis yayılabilir.

Risk Faktörleri
Toksoplazmozis paraziti herkese bulaşabilir. Bu parazit bütün dünya üzerinde bulunabilir, fakat yüksek rakımda ve son derece yüksek sıcaklıklarda daha az rastlanır. Toksoplazmozis bulaştığında, çoğu kez belirti ve semptomlarından bir kaçını gösterirsiniz. Aşağıdaki durumlardan birine sahipseniz ciddi sağlık problemleri yaşama riskiniz vardır:

HIV/ AIDS hastası iseniz. Kabaca HIV/AIDS ile birlikte yaşayan kişilerin yüzde 40’ı toksoplasmoza sahiptir. Bazı durumlarda, enfeksiyon yeni oluşur (akut), diğer durumlarda ise geçmiş bir enfeksiyon aktif konuma gelir. Eğer HIV/AIDS’iniz varsa b,r toksoplasmoz testi yaptırmanız önemlidir. Eğer test pozitifse, doktorunuz CD4 lenfosit sayınız ( vücudun bağışıklığının ölçüsü) 100 altına düştüğünde aktifleşen enfeksiyonu izleyebilir. Negatif test ise ilerde olabilecek enfeksiyonları önlemek için tedbir alabileceğiniz anlamına gelir.

Kemoterapi görüyorsanız. Kemoterapi, hafif enfeksiyonlarla bile mücadele etmenizi zorlaştırarak bağışıklık sisteminizi etkiler.

Steroid ya da başka bağışıklık kazandıran ilaçlar kullanıyorsanız. Çözümü olan hastalıkların tedavisinde kullanılan ilaçlar bağışıklık sistemini etkiler ve toksoplazmozisin olumsuz etkilerini daha çok geliştirmenizi sağlar.

Hamile iseniz. Enfeksiyonlu kadınlardan doğan çocuklardan yaklaşık yarısı toksoplazmozis geçirirler. Ancak, bu çocuklar yıllar boyunca herhangi belirti veya semptom göstermeyebilirler. Hamileyseniz veya olmayı planlıyorsanız, test yaptırmanızın uygun olup olamayacağını doktorunuza danışın. Aktif toksoplazmozis iseniz, tedavisi bebeğinize geçme riskini büyük oranda azaltabilir.

Önlem
Toksoplazmozis için etkili bir tedavi mümkün olmasına rağmen, tüm tedavi yöntemlerinin yan etkileri vardır ve doğacak çocuğunuzu korumayabilir. Bu nedenle en iyi yaklaşım korunmaktır. Aşağıdaki öneriler sizi güvende tutmaya yardımcı olabilir:

Bahçe işleri ile uğraşırken veya toprak kazarken eldiven takın.Bahçe işleri rahatlatıcı ve boş zaman değerlendirici olabilir, ancak sizin toksoplazmozise maruz kalmanızı sağlayabilir. Ev dışında çalıştığınız her zaman eldiven kullanmayı deneyin ve ardından özellikle bir şey yemeden veya yemek hazırlamadan ellerinizi sabunla ve suyla iyice yıkayın.

Çiğ ya da pişmemiş et yemeyin. Özellikle kuzu, domuz ve geyik eti toksoplazma organizmaları için uygun ortam sağlayabilirler. Bu nedenle, tüm kırmızı etleri 160 F’lık iç sıcaklığa ulaştığı veya yüzeyinde pembelik kalmayıncaya kadar ya da sıvısı temizleninceye kadar pişirin. Tamamen pişmeden eti tatmayın. Parma jambonu gibi çiğ tütsülenmiş etlerden uzak durun.

Mutfak aletlerini iyice temizleyin. Pişmemiş etle uğraştıktan sonra, diğer yiyeceklere bulaşmasını önlemek amacıyla kesim tahtaları, bıçaklar ve diğer mutfak aletlerini sıcak ve sabunlu su içinde yıkayın. Çiğ et kestikten sonra ellerinizi dikkatlice yıkayın.

Tüm meyve ve sebzeleri yıkayın. Meyve ve sebzeleri, özellikle çiğ yiyecekseniz yıkarken eğer mümkünse sebze sabunu kullanın. Eğer sabun yoksa, onları dikkatlice fırçalayın.

Pastörize edilmemiş keçi sütü içmeyin. Pişmemiş keçi sütü ve keçi sütü ürünleri toksoplazma parazitleri içerebilir.
Kedi severler için
HIV/AIDS hastasıysanız ya da hamile veya olmayı planlıyorsanız, toksoplazmozis hakkında bilgili olmanız gerekir. Kedinizi bırakmak zorunda değilsiniz. Hem sizi hem de evcil hayvanınızı sağlıklı tutabilecek bir kaç öneri aşağıda verilmiştir:

Kedinizin sağlıklı kalmasına yardım edin. Kedinizi ev içinde tutun. Onları çiğ et ile değil kuru ya da konserve kedi mamaları ile besleyin. Kediler, parazit taşıyan pişmemiş et veya hastalık bulaşmış avları yiyerek etkilenebilirler.

Başıboş kedileri veya kedi yavrularını evinize almayın. Tüm başıboş hayvanlar iyi bir yuvaya ihtiyaç duyarlar, ancak başka birinin onları beslemesine izin vermek en iyisidir. Kedilerin çoğu toksoplazma enfeksiyonu belirtisi göstermezler. Toksoplazmozis için test edilebilmelerine rağmen sonuçları almak bir ay sürebilir.

Kedinizin çöp kutusunu bir başkasına temizletin. Bu mümkün değilse, çöp kutusunu değiştirirken daima eldiven takın ve ardından ellerinizi sabun ve sıcak suyla yıkayın. Çöp kutusunu her gün değiştirin. Böylece atılan olgunlaşmamış yumurta hücrelerinin (ookist) bulaştırıcı olmak için zamanları olmaz. Çöp kutusunu kaynar su ile dezenfekte edin ( kimyasal dezenfektanlar T.gondi’ye karşı etkili değillerdir). Ancak kutusunu mutfak karşısına koymayın ya da kedinizi mutfak karşısından uzak tutun.

El yıkama: Enfeksiyondan kaçınmanın en basit yolu