VARİKOSEL

 

Varikosel, testisi çepeçevre saran toplayıcı damarların (venöz yapı) genişlemesi ile oluşan ve doğuştan bir damar anomalisidir. Yaşla birlikte ilerleyerek sperm yapım bozukluğuna neden olabilir. Görülme sıklığı toplumda %16–25 olup 20–30 yaş grubunda en fazladır. Çok ilerlemiş olgularda testis boyutlarında azalma ve testosteron yapımında bozukluklara neden olabilir. Bazı erkeklerde sperm yapım bozukluğu dışında testiste veya kasık bölgesinde ağrı olabilir. Çalışmalarda kısırlık (infertilite) şikâyeti ile başvuran erkeklerin %35-40'ında varikosel tespit edilmiştir.

%98 sol tarafta ve %2 ise her iki tarafta görülür. Solda sık görülmesine soldaki toplardamarın boşaldığı yerde ana damara dik açı yapması, sol testis toplardamarının daha uzun oluşu, sağ testisin biraz daha aşağıda ve daha sarkık oluşu, soldaki toplardamarın içerisinde kanı ileri pompalayacak kapakçıkların daha az ve yetersiz oluşu, soldaki damarda basıncın daha fazla olup kanı ileri sevk edemeyişi gibi faktörler sebep olarak düşünülmektedir.

Artmış damar yapısı ve kanlanma, testisin fonksiyonlarını ısı artışına neden olarak, dokunu oksijenlenmesindeki bozulma yapar ve böbrek ve böbrek üstü bezlerinden gelen zararlı atıkların birikmesine yol açarak bozar.

Üretilen spermler üzerinde de hareketliliğin bozulması, sperm sayısının azalması ve sperm yapısının bozulmasına neden olur. Bu etkiler ile spermiogramda çoğunlukla sperm sayısında azalma, yapısal bozukluklar ve hareket bozukluğuna yol açar. Bu arada testosteron hormonu salınımında rol oynayan testisteki Leydig hücrelerinin sayısal artışına rağmen fonksiyonel olarak testosteronda azalma görülür.

Belirtileri

Vakaların çoğu belirti vermez. Başka bir hastalığa bakılırken tesadüfen gözükür. Belirti veren varikosel de ağrı olabilir. Testiste çekilme hissi vardır. Özellikle ayakta dururken ve sıcakta damarlar belirginleşir ve el ile bir sicim gibi his edilir. Bazen hastalar testislerinde gördükleri veya ayakta iken ellerine gelen genişlemiş damarlar sebebi ile doktora gelirler. Doktor tarafından yapılacak elle muayene ile genellikle tanı konur. Bazen Doppler ultrasonografi gerekebilir. Bütün varikoselli hastalara 3 günlük cinsel perhizden sonra sperm tahlili (spermiogram) yapılıp sperm sayısı, hareketliliği ve şekilleri araştırılmalıdır. Hastaların yaklaşık %70 inde sperm yoğunluğu ve hareketliliği azalmış, şekilleri bozulmuştur. Bu hastalarda yüksek oranda kısırlık görülür. Kısırlık şikâyeti olan varikoselli erkeklerde, çok yoğun ağrı şikâyeti olanlarda ve testislerinden biri diğerine göre anlamlı küçülme göstermiş varikoselli erkeklerde cerrahi tedavi önerilir. Tedaviye geçmek için varikoselin mutlaka sperm değerlerini bozmuş olması gerekir. Varikosel bekâr erkeklerde sperm değerlerinde bozulma var ise tedavi yapılmalıdır. Eğer erkek adolesan çağda, yani henüz ergenliğe gelmemiş ise ve sperm veremiyorsa bu durumda testiste küçülme olup olmadığına bakılır. O taraf testisi %10’dan fazla volüm kaybetmiş ise yine ameliyat önerilir.

Teşhis

Teşhiste en önemli tanı yöntemi fizik muayenedir. Testise giden kord adı verilen damar ve sinir yapısının elle muayenesinde teşhis konulur. Muayenede öksürtme veya ıkındırma ile karın içi basıncı arttırılarak genişlemiş damar yapısının tanınması amaçlanır. Sadece ıkınma yoluyla hissedilen varikosel Grade 1, ayakta muayenede ıkınmadan hissedilen Grade 2 ve dışarıdan görülür düzeyde damar yapısının olduğu varikosel Grade 3 olarak adlandırılır. Doppler ultrason ile varikosel araştırması muayenede tam olarak algılanamayan olgularda ayırıcı tanı olarak istenebilir. Amerikan Üroloji Derneğinin 2002 yılındaki toplantısında yalnız ultrason ile tespit edilen varikoselin klinik açıdan bir anlamı olmadığı ve operasyona gerek olmadığı bildirilmiştir.

Tedavi

Varikoselin Tedavisi Ameliyattır
Hasta evli çocuk sahibi ve bir şikâyeti yoksa takip edilir. Fakat ağrı varsa sperm hücresi incelemesinde (Spermiogram) sayı ve kalite düşükse veya testis boyutunda küçülme oluşuyorsa ameliyat gereklidir. Ameliyatı kasık bölgesinden yapılan küçük bir kesi ile gerçekleşir. Testisi drene eden venler bağlanır. Basit bir ameliyattır ve genellikle hastane de yatmayı gerektirmez. Yaklaşık 30–60 dk. sürer. Ameliyattan 3 ay sonra sperm üretiminde düzelme görülmeye başlar. Sperm tetkiki ameliyattan sonraki 3–6. ayda yapılmalıdır. Sperm üretimindeki düzelme ameliyat olan hastaların %50–80’inde görülür. Gebelik üzerindeki etkisi de yüzde 20–69 civarında artmaktadır.

Sema Hastanesi
Üroloji Uzmanı Dr. Mehmet Kalkan